Σημαντικές διευκρινίσεις ως προς την ευθύνη των μέσων ενημέρωσης για δημοσιεύσεις στο διαδίκτυο παρέχει η υπ’ αριθμ. 264/2024 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Πειραιώς, η οποία ασχολείται με ζητήματα συκοφαντικής δυσφήμησης, προστασίας προσωπικών δεδομένων και παραβίασης του τεκμηρίου αθωότητας.

Το ιστορικό της υπόθεσης

Η υπόθεση αφορά δημοσιογράφο και διαχειριστή τοπικού ιστολογίου στην Εύβοια, για τον οποίο δημοσιεύτηκε το 2012 άρθρο σε διαδικτυακή έκδοση εφημερίδας. Το δημοσίευμα τον παρουσίαζε ως δράστη εκτεταμένης απάτης εις βάρος 278 επαγγελματιών, με σημαντική οικονομική ζημία.

Ωστόσο, οι σχετικές ποινικές διαδικασίες κατέληξαν αργότερα:

• σε αρχειοθέτηση των κατηγοριών απάτης λόγω έλλειψης ενδείξεων,
• σε απαλλαγή για την απόπειρα εκβίασης,
• και σε παύση δίωξης για εξύβριση.

Ο ενάγων ισχυρίστηκε ότι το δημοσίευμα:

• τον ταυτοποιούσε έμμεσα,
• παρουσίαζε ως βέβαιη την ενοχή του,
• και δημοσιοποιούσε στοιχεία ποινικής δικογραφίας.

Ζήτησε αποζημίωση 90.000 ευρώ για ηθική βλάβη.

Η κρίση του Εφετείου

Το Εφετείο προχώρησε σε διάκριση μεταξύ δύο νομικών βάσεων της αγωγής:

1. Απόρριψη βάσει του νόμου περί Τύπου

Το Δικαστήριο έκρινε ότι η αγωγή ήταν απαράδεκτη ως προς τη βάση της αστικής ευθύνης του Τύπου (ν. 1178/1981), επειδή:

• δεν είχε προηγηθεί εξώδικη πρόσκληση προς τους εναγομένους για αποκατάσταση της προσβολής.

Τόνισε μάλιστα ότι η υποχρέωση αυτή ισχύει και για δημοσιεύσεις στο διαδίκτυο, με αναλογική εφαρμογή του νόμου.

2. Παραδοχή βάσει προστασίας προσωπικών δεδομένων

Αντίθετα, το Εφετείο έκανε δεκτή την αγωγή ως προς την παραβίαση προσωπικών δεδομένων (ν. 2472/1997), κρίνοντας ότι:

• Δημοσιοποιήθηκαν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα (σχετικά με ποινική δίωξη).
• Η δημοσίευση επέτρεπε την ταυτοποίηση του ενάγοντος, ιδίως σε τοπικό επίπεδο.
• Δεν υπήρχε άδεια εισαγγελικής αρχής.
• Η δημοσίευση δεν ήταν αναγκαία για την ενημέρωση του κοινού.

Παραβίαση τεκμηρίου αθωότητας

Ιδιαίτερη σημασία έχει η θέση του Δικαστηρίου για το τεκμήριο αθωότητας:

• Οι εναγόμενοι παρουσίασαν τον ενάγοντα ως βέβαιο δράστη, ενώ η υπόθεση βρισκόταν ακόμη σε στάδιο προανάκρισης.
• Δεν χρησιμοποιήθηκαν επιφυλακτικές διατυπώσεις («φέρεται», «κατηγορείται»).
• Το τεκμήριο αθωότητας θεωρήθηκε στοιχείο της προσωπικότητας, που δεσμεύει και ιδιώτες.

Απόρριψη υπερασπιστικών ισχυρισμών

Το Δικαστήριο απέρριψε:

• τον ισχυρισμό ότι η είδηση προερχόταν από επίσημη πηγή (Αστυνομία),
• τον ισχυρισμό ότι ο ενάγων ήταν δημόσιο πρόσωπο,
• καθώς και την ένσταση καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος.

Αντισυνταγματικότητα ελάχιστης αποζημίωσης

Σημαντική είναι και η αναφορά ότι:

• η διάταξη που όριζε κατώτατο ποσό αποζημίωσης για παραβίαση προσωπικών δεδομένων κρίθηκε αντισυνταγματική, λόγω παραβίασης της αρχής της αναλογικότητας.

Η απόφαση

Το Εφετείο:

• εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση,
• δέχθηκε εν μέρει την αγωγή,
• και επιδίκασε στον ενάγοντα 10.000 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Συμπεράσματα

Η απόφαση αυτή:

• επιβεβαιώνει ότι οι κανόνες του Τύπου εφαρμόζονται και στο διαδίκτυο,
• ενισχύει την προστασία προσωπικών δεδομένων έναντι δημοσιογραφικών πρακτικών,
• και υπογραμμίζει τη σημασία του τεκμηρίου αθωότητας ακόμη και στις ιδιωτικές σχέσεις.

Αποτελεί, έτσι, σημαντικό νομολογιακό σταθμό για τα όρια της δημοσιογραφικής ελευθερίας στην ψηφιακή εποχή.