Στην εποχή των social media, πολλοί χρήστες πιστεύουν ότι ό,τι ανεβάζουν στο Facebook ανήκει αποκλειστικά στην «ιδιωτική τους ζωή». Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη. Η απόφαση 1015/2023 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς φωτίζει με πολύ ενδιαφέρον τρόπο ένα κρίσιμο νομικό ζήτημα: πότε οι αναρτήσεις στο Facebook θεωρούνται προστατευόμενα προσωπικά δεδομένα και πότε όχι.

Η υπόθεση δεν αφορούσε συκοφαντική δυσφήμιση ή προσβολή προσωπικότητας, αλλά αίτηση υπαγωγής στον νόμο για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά. Παρ’ όλα αυτά, η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία και για το δίκαιο των προσωπικών δεδομένων, διότι ξεκαθαρίζει κάτι που συναντάται όλο και συχνότερα στη δικαστηριακή πράξη: μπορούν οι φωτογραφίες και οι αναρτήσεις από social media να χρησιμοποιηθούν ως αποδεικτικό μέσο;

Το ιστορικό της υπόθεσης

Ο αιτών είχε προσφύγει στη δικαιοσύνη ζητώντας να υπαχθεί στο προστατευτικό πλαίσιο του ν. 3869/2010 για τα υπερχρεωμένα φυσικά πρόσωπα. Υποστήριζε ότι βρισκόταν σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής και ότι το βασικό του εισόδημα προερχόταν από σύνταξη λόγω προβλημάτων υγείας.

Το δικαστήριο προχώρησε στην ουσία και εξέτασε τα πραγματικά δεδομένα της οικονομικής κατάστασης του αιτούντος. Εκεί αναδείχθηκε η σημασία των αναρτήσεων στο Facebook.

Από δημόσιες φωτογραφίες και αναρτήσεις που είχαν προσκομιστεί από την τράπεζα, το δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο αιτών δεν είχε μόνο τα δηλωμένα του εισοδήματα, αλλά φαινόταν να έχει καλλιτεχνική και επαγγελματική δραστηριότητα, συμμετοχή σε παραγωγές, εργασία σε φεστιβάλ, ταξίδια στο εξωτερικό για επαγγελματικούς λόγους και, γενικότερα, πηγές εισοδήματος που δεν είχαν αποκαλυφθεί πλήρως.

Ο ίδιος ισχυρίστηκε ότι κάποια από τα ταξίδια είχαν γίνει με δωρεές φίλων, ώστε να μπορεί να βγάζει φωτογραφίες σε φεστιβάλ του εξωτερικού. Το δικαστήριο όμως δεν πείστηκε. Αντιθέτως, δέχθηκε ότι υπήρχαν αφανή εισοδήματα και άδηλη επαγγελματική δραστηριότητα, που είχαν αποσιωπηθεί δολίως.

Το αποτέλεσμα ήταν καθοριστικό: το δικαστήριο έκανε δεκτή την ένσταση περί ανειλικρινούς δήλωσης και απέρριψε τελικά την αίτηση, κρίνοντας ότι ο αιτών δεν ήταν άξιος της προστασίας του νόμου.

Το κρίσιμο νομικό σημείο: προσωπικά δεδομένα και Facebook

Το πραγματικά ενδιαφέρον σημείο της απόφασης είναι το εξής: το δικαστήριο έκανε σαφή διάκριση ανάμεσα σε αναρτήσεις που είναι ορατές μόνο σε περιορισμένο κύκλο και σε αναρτήσεις που είναι δημόσια προσβάσιμες.

Σύμφωνα με την απόφαση, όταν ένας χρήστης κάνει αναρτήσεις στο Facebook με ρυθμίσεις ιδιωτικότητας ώστε να είναι ορατές μόνο στους φίλους του, τότε οι αναρτήσεις αυτές ανήκουν στη σφαίρα της προστατευόμενης ιδιωτικότητας. Εκτυπώσεις τέτοιων αναρτήσεων συνιστούν αποδεικτικά μέσα που προσκρούουν στη συνταγματικά προστατευόμενη ελεύθερη άσκηση της επικοινωνίας και δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη νόμιμα.

Αντίθετα, όταν ο ίδιος ο χρήστης έχει επιλέξει να αφήσει φωτογραφίες, αναρτήσεις ή άλλα στοιχεία του δημόσια προσβάσιμα, τότε αυτά παύουν να προστατεύονται με τον ίδιο τρόπο ως προσωπικά δεδομένα. Κατά τη λογική της απόφασης, πληροφορίες που το ίδιο το υποκείμενο έχει αναρτήσει σε δημόσια πρόσβαση στο διαδίκτυο δεν εμπίπτουν πλέον στην προστασία που παρέχεται σε κρυφά ή μη δημοσιοποιημένα δεδομένα.

Με απλά λόγια, το δικαστήριο λέει το εξής:

Άλλο είναι το “κλειστό” Facebook και άλλο το “δημόσιο” Facebook.

Πότε προστατεύονται οι αναρτήσεις στο Facebook

Η απόφαση δίνει ένα αρκετά καθαρό πρακτικό κριτήριο. Οι αναρτήσεις στο Facebook προστατεύονται όταν:

• έχουν περιοριστεί από τον ίδιο τον χρήστη μόνο για φίλους ή για συγκεκριμένο κύκλο προσώπων,

• δεν είναι ελεύθερα προσβάσιμες στο κοινό,

• αφορούν ιδιωτική επικοινωνία ή στοιχεία που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί ευρέως.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, η εκτύπωση ή χρήση τους σε δίκη μπορεί να θεωρηθεί ότι παραβιάζει το απόρρητο της ιδιωτικής ζωής και της επικοινωνίας, καθώς και τη νομοθεσία για την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων.

Αυτό έχει μεγάλη σημασία για κάθε δικηγόρο προσωπικών δεδομένων ή για κάθε διάδικο που σκέφτεται να χρησιμοποιήσει υλικό από social media σε δικαστήριο. Δεν είναι όλα «ελεύθερα» μόνο και μόνο επειδή βρίσκονται online.

Πότε δεν προστατεύονται

Από την άλλη πλευρά, όταν ο χρήστης έχει αφήσει δημόσια ορατές τις φωτογραφίες, τις αναρτήσεις ή τις πληροφορίες του, η εικόνα αλλάζει σημαντικά. Τότε, σύμφωνα με την απόφαση, οι πληροφορίες αυτές δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως προστατευόμενα προσωπικά δεδομένα με την έννοια που θα είχαν αν βρίσκονταν σε κλειστό περιβάλλον.

Έτσι, δημόσιες φωτογραφίες από ταξίδια, δημόσια posts για επαγγελματικές δραστηριότητες ή άλλες αναρτήσεις ανοιχτές σε οποιονδήποτε χρήστη του διαδικτύου μπορούν να ληφθούν υπόψη ως αποδεικτικό υλικό.

Αυτό ακριβώς συνέβη στην υπόθεση του Πρωτοδικείου Πειραιώς. Οι δημόσιες φωτογραφίες και οι πληροφορίες από το Facebook αξιοποιήθηκαν για να σχηματίσει το δικαστήριο εικόνα για την πραγματική οικονομική και επαγγελματική κατάσταση του αιτούντος.

Γιατί η απόφαση έχει ευρύτερη σημασία

Η σημασία της απόφασης ξεπερνά κατά πολύ το δίκαιο των υπερχρεωμένων νοικοκυριών. Στην πράξη, λειτουργεί ως χρήσιμος οδηγός για υποθέσεις που αφορούν:

• προσωπικά δεδομένα,

• αναρτήσεις στα social media,

• αποδεικτική αξιοποίηση περιεχομένου από Facebook,

• όρια ανάμεσα στην ιδιωτικότητα και τη δημόσια έκθεση στο διαδίκτυο.

Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: η προστασία δεν εξαρτάται μόνο από το είδος της πληροφορίας, αλλά και από τον τρόπο που ο ίδιος ο χρήστης επιλέγει να τη δημοσιοποιήσει.

Συμπέρασμα

Η απόφαση 1015/2023 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς υπενθυμίζει κάτι πολύ ουσιαστικό: στο Facebook και γενικότερα στα social media, η ιδιωτικότητα δεν κρίνεται αφηρημένα, αλλά σε μεγάλο βαθμό από τις ίδιες τις ρυθμίσεις και τις επιλογές του χρήστη.

Αναρτήσεις ορατές μόνο σε φίλους μπορούν να προστατεύονται ως προσωπικά δεδομένα και να μην αξιοποιούνται νόμιμα ως αποδεικτικά μέσα. Αντίθετα, αναρτήσεις δημόσια προσβάσιμες σε όλους μπορεί να χρησιμοποιηθούν δικαστικά και να έχουν σοβαρές συνέπειες για τον ίδιο τον χρήστη.

Για αυτό και, σε υποθέσεις που αγγίζουν το Facebook, το GDPR, την ιδιωτικότητα και τη χρήση αναρτήσεων σε δίκη, η συμβουλή από δικηγόρο για προσωπικά δεδομένα είναι συχνά απολύτως αναγκαία.